Wasilij Grossman Życie i los W.A.B. kwiecień 2009, wydanie I ISBN 978-83-7414-582-4 Słowo wstępne: Adam Pomorski

 

Powieść uznana w Związku Radzieckim za tak niebezpieczną, że władze komunistyczne zdecydowały się skonfiskować nie tylko maszynopis, ale również taśmę z maszyny, na której została napisana.
Życie i los to epicka opowieść o drugiej wojnie światowej i wielkie rozliczenie z mrocznymi siłami, które zdominowały historię dwudziestego wieku. Grossman przeplata przerażający opis bitwy pod Stalingradem z dziejami jednej rodziny, rozrzuconej przez los od Niemiec po Syberię. Zestawia mieszczańskie wnętrza z gniazdami snajperów, laboratoria naukowe z obozami pracy. Wnika głęboko w umysły swoich bohaterów – chłopca idącego do komory gazowej, a także Hitlera i Stalina. Z dbałością układa skomplikowaną mozaikę oddającą charakter tych nieludzkich czasów, w których mimo wszystko nigdy nie zabrakło nadziei. Wierność szczegółom historycznym i odważna ocena moralna przedstawionych wydarzeń czynią z powieści Grossmana jedno z najważniejszych dzieł rosyjskiej literatury dwudziestego wieku.

Wasilij Grossman
(1905–1964) urodził się w Berdyczowie na Ukrainie, w inteligenckiej rodzinie pochodzenia żydowskiego. Debiutował w 1934 roku. W latach 1935–1940 wydał trzy zbiory opowiadań oraz dwie części trylogii Stiepan Kolczugin o rewolucji z 1905 roku i I wojnie światowej. Po wybuchu Wielkiej Wojny Ojczyźnianej został korespondentem wojennym. Za udział w bitwie pod Stalingradem uhonorowano go orderem Czerwonej Gwiazdy. Pierwsza powieść Grossmana,
Za słuszną sprawę, ukazała się w odcinkach w 1952 roku (wyd. pol. 1959). Do końca lat pięćdziesiątych autor pracował nad Życiem i losem. Maszynopis  zaraz po śmierci pisarza skonfiskowano. Jeden z egzemplarzy udało się jednak przemycić na Zachód. Powieść została wydana w 1980 roku we Francji. W Rosji doczekała się publikacji dopiero po upadku komunizmu. Ostatnia powieść Grossmana, Wszystko płynie, ukazała się w samizdacie w 1973 roku (wyd. pol. w drugim obiegu 1984).