Pamiętacie pralkę Franię? Czy zdajecie sobie sprawę, że jej pojawienie się przyspieszyło rozpad mikrostruktury społecznej? Kiedyś pranie angażowało pół wsi, całą rodzinę, dzisiaj – wystarczy jedna osoba. Spłuczka klozetowa, wynaleziona pod koniec XVI wieku, długo nie mogła zagościć w łazienkach, gdyż budziła obawy natury ekonomicznej, a nawet… historiozoficznej.
Autorki Obyczajów polskich postawiły sobie za cel uchwycenie zmian, jakie zaszły w codziennych zachowaniach Polaków w XX wieku. Z erudycją, humorem oraz naukową rzetelnością opisują zjawiska i urządzenia, które wywarły największy wpływ na nasze życie i zwyczaje. Pralka automatyczna, lodówka czy mikrofalówka pozwoliły na samodzielne życie osobom pozbawianym rodziny (dawniej jednym z podstawowych obowiązków mężczyzny było dostarczenie wody do prania czy rozpalenie w piecu). Środki antykoncepcyjne zrewolucjonizowały życie seksualne. Samochód zmienił pojmowanie wolności. Środki społecznego przekazu na różne sposoby prezentują nam ideał, do którego powinniśmy – ba, musimy dążyć.
Każde hasło tego niezwykłego słownika ilustrują liczne przykłady zaczerpnięte z filmu, telewizji, literatury pięknej czy prasy ilustrowanej, wszak media te są szczególnie czułe na wszelkie zmiany obyczajowości. I tak – gdy mowa o depilacji, trudno, by nie pojawiła się wysportowana łydka Zuty Młodziakówny z Ferdydurke Gombrowicza, a kultowy film Machulskiego Seksmisja stanowi, obok Ślubów panieńskich Fredry, wprowadzenie do zagadnienia feminizmu. Zatem nim otworzymy lodówkę, sięgniemy po tabletkę przeciwbólową czy przejdziemy obojętnie obok polskiego symbolu topless – warszawskiej Syrenki – zajrzyjmy do tego leksykonu. Świat stanie się w naszych oczach o wiele ciekawszy.

 

Małgorzata Szpakowska (ur. 1940) – zajmuje się historią idei i kultury XX wieku, antropologią ciała, krytyką literacką i teatralną. Wydała: Światopogląd Stanisława Ignacego Witkiewicza (1976), O kulturze i znachorach (1983), Dyskusje ze Stanisławem Lemem (1996, 1997), Zakorzenieni, wykorzenieni (1997), Chcieć i mieć. Samowiedza obyczajowa w Polsce czasu przemian (W.A.B., 2003, nominacja do nagrody NIKE i „Podporiusz”), Teatr i bruk. Szkice o krytykach teatralnych (2006). Współpracowała między innymi z „Twórczością”, „Res Publicą Nową”, „Przeglądem Politycznym”, a przede wszystkim z „Dialogiem” (w redakcji od 1972 roku).

 

Agata Chałupnik (ur. 1972) – zajmuje się historią teatru i widowisk, tematyką gender oraz przemianami obyczajowymi w Polsce w XX wieku. Wydała książkę Sztandar ze spódnicy. Zapolska i Nałkowska o kobiecym doświadczeniu ciała (2004), współredagowała pracę Antropologia widowisk. Zagadnienia i wybór tekstów (2005). Współpracuje z „Dialogiem”.

 

Justyna Jaworska (ur. 1975) – w obszarze jej badań znajdują się: prasa ilustrowana, antropologia ciała i płci, historia polskiego konsumeryzmu oraz kultura wizualna. Publikuje w „Lampie” i „Dialogu”, gdzie redaguje dział dramaturgii polskiej. Autorka książki Cywilizacja „Przekroju” (2008) i współautorka haseł w Bibliotece widmowej: suplemencie pierwszym do leksykonu xiąg urojonych (2002).

 

Justyna Kowalska-Leder (ur. 1975) – zajmuje się problematyką Zagłady, pamięci o stosunkach polsko-żydowskich podczas drugiej wojny światowej, literaturą dokumentu osobistego i przemianami obyczajów w XX wieku. Publikowała w „Res Publice Nowej”, „Dialogu” i piśmie „Studia Judaica”. W serii Monografie Fundacji na Rzecz Nauki Polskiej ukaże się jej książka Dzieciństwo czasu Zagłady w polskiej literaturze dokumentu osobistego.

 

Iwona Kurz (ur. 1972) – zajmuje się historią nowoczesnej kultury polskiej przez pryzmat obrazu oraz problematyką gender. Publikowała w „Kinie”, „Dialogu”, „Kwartalniku Filmowym” i „Res Publice Nowej”. Wydała książkę Twarze w tłumie. Wizerunki bohaterów wyobraźni zbiorowej w kulturze polskiej lat 1955–1969 (2005; nominacja do nagrody NIKE, Nagroda im. Bolesława Michałka).

 

Wszystkie autorki pracują w Instytucie Kultury Polskiej na Uniwersytecie Warszawskim.

 

Inne pozycje z serii z wagą, które ukazały się w 2008 roku:

• Stuart Kelly, Księga ksiąg utraconych
• Antonio Negri, Goodbye Mr Socialism
• Umberto Eco, Dzieło otwarte. Forma i nieokreśloność w poetykach współczesnych, wydanie III, poprawione i uzupełnione